Bademcik ameliyatı, tıp dilinde tonsillektomi olarak adlandırılan ve boğazın her iki yanında bulunan bademcik dokularının cerrahi yöntemle çıkarılması işlemidir. Özellikle sık tekrarlayan bademcik iltihabı, antibiyotik tedavisine rağmen düzelmeyen enfeksiyonlar, bademciklerin aşırı büyümesine bağlı solunum ve yutma güçlüğü gibi durumlarda uygulanabilir. Çocuklarda ve yetişkinlerde gerçekleştirilebilen bu ameliyat sonrasında iyileşme sürecinin sağlıklı ilerlemesi için beslenme alışkanlıklarına dikkat edilmesi gerekir. Ameliyat sırasında boğaz bölgesinde oluşan cerrahi yara nedeniyle ilk günlerde yutkunma güçlüğü, boğaz ağrısı, kulaklara vuran ağrı ve iştahsızlık görülebilir. Bu şikâyetler nedeniyle hastaların yeterli sıvı ve besin tüketmesi zorlaşabilir. Ancak iyileşme döneminde vücudun ihtiyaç duyduğu sıvı, protein, vitamin ve minerallerin alınması önemlidir. Bademcik ameliyatı sonrası beslenme planı, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, ameliyatın kapsamına ve cerrahın önerilerine göre düzenlenmelidir. Özellikle ilk günlerde su, soğuk veya ılık içecekler, yoğurt, puding, muhallebi ve püre gibi yutulması kolay besinler tercih edilebilir. Bununla birlikte yalnızca sıvı ve yumuşak besinlerle beslenmek her hasta için uzun süre gerekli değildir. Bazı cerrahlar hastanın tolere edebildiği ölçüde normal beslenmeye erken dönmesini önerebilir. Burada önemli olan, ameliyatı gerçekleştiren hekimin beslenme talimatlarına uymak ve boğazı tahriş edebilecek yiyeceklerden uzak durmaktır.
Özel Aktıp Hastanesi Beslenme ve Diyetetik birimi uzmanlarından Diyetisyen Gülben Ataman, bademcik ameliyatı sonrası beslenme hakkında kapsamlı bilgi verdi.
Ameliyat sonrasında yeterli sıvı tüketilmesi, iyileşme sürecinin en önemli aşamalarından biridir. Yeterince su içilmemesi vücudun susuz kalmasına, boğaz kuruluğunun artmasına ve yutkunma sırasında ağrının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir. Bu nedenle gün içerisinde az miktarlarda ancak sık aralıklarla su içilmesi önerilir. Beslenme sırasında aşırı sıcak, acı, baharatlı, ekşi ve sert yiyeceklerden kaçınılması da boğazın korunmasına yardımcı olabilir. Cips, kraker, kızarmış ekmek, sert kuruyemişler ve keskin kenarlı yiyecekler ameliyat bölgesini tahriş edebilir. Ayrıca sigara ve alkol tüketiminden uzak durulması, doktorun önerdiği süre boyunca fiziksel aktivitelerin sınırlandırılması ve reçete edilen ilaçların doğru kullanılması gerekir. Bademcik ameliyatından sonra boğazın arka bölümünde beyaz veya sarımsı bir tabaka oluşması çoğunlukla normal yara iyileşmesinin parçasıdır. Bu görünüm tek başına enfeksiyon anlamına gelmez. Ancak yüksek ateş, giderek artan şikâyetler, sıvı alamama veya genel durum bozukluğu gibi belirtiler ortaya çıktığında tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Özellikle ağızdan veya burundan taze kırmızı kan gelmesi, kanlı kusma ya da kan pıhtısı görülmesi acil değerlendirme gerektirir. Bademcik ameliyatı sonrasında kanama, önemli komplikasyonlardan biri olduğundan bu belirti kesinlikle beklenerek takip edilmemelidir.
Bademcik Belirtileri
Bademcikler, boğazın her iki yanında bulunan ve bağışıklık sisteminin bir parçası olarak görev yapan lenfoid dokulardır. Özellikle çocukluk döneminde vücudun ağız ve burun yoluyla karşılaştığı bazı mikroorganizmalara karşı savunma mekanizmasına katkıda bulunurlar. Bademciklerde meydana gelen iltihaplanma bademcik iltihabı veya tonsillit olarak adlandırılır. Bu durum çoğunlukla virüslerden, bazı durumlarda ise bakterilerden kaynaklanabilir. Bademcik belirtileri arasında boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü, bademciklerde kızarıklık ve şişlik, ateş, ağız kokusu ve boyundaki lenf bezlerinde büyüme bulunur. Bazı hastalarda bademciklerin üzerinde beyaz lekeler veya iltihaplı görünümler de oluşabilir. Özellikle çocuklarda iştahsızlık, karın ağrısı, huzursuzluk ve genel halsizlik gibi belirtiler görülebilir. Bakteriyel enfeksiyonlarda ateş ve boğaz ağrısı daha belirgin olabilirken viral enfeksiyonlara burun akıntısı, öksürük ve ses kısıklığı gibi şikâyetler eşlik edebilir.
Bademciklerin sık sık iltihaplanması, aşırı büyümesi veya solunum yolunu daraltması bazı hastalarda ameliyat gereksinimi doğurabilir. Özellikle gece horlama, uykuda nefes durması, ağız açık uyuma ve uyku kalitesinin bozulması bademcik büyümesiyle ilişkili olabilir. Çocuklarda bu durum uyku düzenini, gündüz dikkatini ve genel yaşam kalitesini etkileyebilir. Yetişkinlerde ise tekrarlayan enfeksiyonlar, sürekli boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü günlük yaşamı zorlaştırabilir. Bununla birlikte her bademcik büyümesi veya iltihaplanması ameliyat gerektirmez. Ameliyat kararı verilirken enfeksiyonların sıklığı, şiddeti, uygulanan tedavilere yanıt ve hastanın solunum fonksiyonları değerlendirilir. Uzun süre devam eden veya sık tekrarlayan şikâyetlerde kulak burun boğaz uzmanına başvurulması önemlidir.
İlgili İçerik: Bademcik ameliyatı
Bademcik Ameliyatı Sonrası Enfeksiyon Belirtileri
Bademcik ameliyatından sonra boğaz bölgesinde bir yara yüzeyi oluşur ve bu bölgenin iyileşmesi belirli bir zaman gerektirir. İyileşme sırasında ağız kokusu, boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü ve bademciklerin çıkarıldığı bölgede beyazımsı veya sarımsı bir tabaka görülmesi beklenen durumlardır. Bu nedenle ameliyat sonrasında boğazda görülen her beyaz tabaka enfeksiyon olarak değerlendirilmemelidir. Beyaz tabaka, çoğunlukla yara yüzeyinde oluşan doğal iyileşme örtüsüdür. Bademcik ameliyatı sonrası enfeksiyon belirtileri değerlendirilirken hastanın genel durumu ve şikâyetlerin seyri birlikte ele alınmalıdır. Özellikle yüksek ateşin devam etmesi, giderek kötüleşen boğaz ağrısı, belirgin halsizlik, genel durum bozukluğu ve sıvı tüketememe gibi belirtiler doktor kontrolünü gerektirir. Bununla birlikte ameliyat sonrasında birkaç gün sürebilen hafif ateş ve ağız kokusu tek başına enfeksiyon göstergesi olmayabilir.
Ameliyat sonrasında enfeksiyon riskini azaltmak için ağız hijyenine dikkat edilmesi, yeterli sıvı tüketilmesi ve doktor tarafından verilen ilaçların önerildiği şekilde kullanılması gerekir. Dişlerin nazikçe fırçalanması ağız içindeki bakteri birikiminin azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak ameliyat bölgesine doğrudan müdahale edilmemeli, oluşan beyaz tabaka koparılmaya veya temizlenmeye çalışılmamalıdır. Antibiyotik kullanımı ise her hastada gerekli değildir ve yalnızca hekimin değerlendirmesi doğrultusunda uygulanmalıdır. Özellikle ağrı kesicilerin düzenli kullanılması ve hastanın yeterince beslenebilmesi iyileşme açısından önemlidir. Enfeksiyon şüphesi oluşturan belirtiler görüldüğünde kendi kendine antibiyotik başlanması yerine kulak burun boğaz uzmanından görüş alınmalıdır.
Bademcik Ameliyatı Sonrası Kanama
Bademcik ameliyatı sonrasında kanama, dikkat edilmesi gereken en önemli komplikasyonlardan biridir. Ameliyat sırasında bademcik dokuları çıkarılırken bu bölgedeki kan damarları kontrol altına alınır. Ancak ameliyat sonrasında yara yüzeyindeki iyileşme sürecinde bazı hastalarda yeniden kanama meydana gelebilir. Kanama ameliyattan sonraki ilk saatlerde görülebileceği gibi iyileşmenin ilerleyen günlerinde de ortaya çıkabilir. Özellikle ameliyat sonrası ilk iki hafta kanama açısından dikkatli olunması gereken dönemdir. Ağızdan taze kırmızı kan gelmesi, kanlı tükürük, kan pıhtısı çıkarılması veya kanlı kusma önemli uyarı işaretleridir. Çocuklarda normalden daha sık yutkunma da boğazın arka bölümünde kan birikmesine bağlı gelişebileceğinden dikkate alınmalıdır.
Bademcik ameliyatı sonrasında kanama fark edildiğinde evde beklenmemeli ve acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Kanama miktarının az olması veya kendiliğinden durmuş gibi görünmesi tıbbi değerlendirme gereksinimini ortadan kaldırmaz. Bu sırada hasta mümkünse oturur pozisyonda tutulmalı, başı hafifçe öne eğilmeli ve kanı yutmaması sağlanmalıdır. Ağızdan yiyecek veya içecek verilerek müdahale edilmeye çalışılmamalıdır. Kanama riskini azaltmak için doktorun önerdiği beslenme ve aktivite kurallarına uyulması, ameliyat bölgesini tahriş edebilecek sert yiyeceklerden kaçınılması gerekir. Özellikle aspirin veya kanama riskini etkileyebilecek ilaçlar doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Kanama, acil müdahale gerektirebilen bir durumdur ve geciktirilmemelidir.
Bademcik Ameliyatı Sonrası Yemek Listesi
Bademcik ameliyatı sonrası yemek listesi hazırlanırken öncelik hastanın yeterli sıvı ve enerji alabilmesidir. İlk günlerde yutkunma ağrısı nedeniyle besin tüketimi azalabilir. Bu dönemde boğazı tahriş etmeyen, kolay yutulabilen ve hastanın rahatlıkla tüketebildiği yiyecekler tercih edilebilir. Soğuk veya oda sıcaklığındaki su, süt, yoğurt, muhallebi, puding ve püre kıvamındaki yiyecekler başlangıç için uygun seçenekler arasında yer alabilir. Ancak beslenme düzeni ameliyatı gerçekleştiren doktorun önerisine göre belirlenmelidir. Bazı merkezlerde hastanın tolere edebildiği ölçüde normal yiyeceklere erken dönmesi önerilirken bazı hastalarda ilk günlerde daha yumuşak besinlerle başlanması tercih edilebilir.
İlk günlerde tüketilebilecek besinler arasında yoğurt, sütlü tatlılar, patates püresi, ılık olmayan ve aşırı sıcak hazırlanmamış çorbalar, muz püresi ve yumuşak kıvamlı yumurta bulunabilir. İlerleyen günlerde hastanın yutkunma durumuna göre iyi pişirilmiş makarna, yumuşak sebzeler, omlet ve kolay çiğnenebilen diğer besinler beslenme düzenine eklenebilir. Protein ihtiyacının karşılanması için yumurta, yoğurt ve uygun kıvamda hazırlanmış diğer protein kaynaklarından yararlanılabilir. Su tüketiminin gün boyunca devam etmesi önemlidir.
Beslenme sırasında portakal ve limon gibi asitli meyveler, acı baharatlar, çok sıcak içecekler, gazlı içecekler ve sert dokulu yiyecekler rahatsızlığı artırabilir. Cips, kraker, patlamış mısır, sert ekmek kabukları ve kuruyemiş gibi yiyecekler ameliyat bölgesini tahriş edebileceğinden doktorun önerdiği süre boyunca tüketilmemelidir. Kırmızı veya koyu renkli içeceklerin ilk dönemde sınırlandırılması da olası kanamanın fark edilmesini kolaylaştırabilir. Özellikle çocuklarda yemek yemeyi zorlaştıran ağrı varsa doktorun önerdiği ağrı kesicinin uygun zamanda verilmesi besin ve sıvı tüketimini kolaylaştırabilir. Ağrı nedeniyle su dahi içemeyen hastaların sağlık kuruluşunda değerlendirilmesi gerekir.
İlgili İçerik: Boğaz ağrısına ne iyi gelir?
Geniz Eti ve Bademcik Ameliyatı Sonrası Beslenme
Geniz eti ve bademcik ameliyatı, özellikle çocuklarda aynı seansta gerçekleştirilebilen cerrahi işlemler arasındadır. Geniz eti burun boşluğunun arka tarafında, bademcikler ise boğazın iki yanında bulunan lenfoid dokulardır. Her iki dokunun büyümesi veya tekrarlayan enfeksiyonlara neden olması durumunda birlikte çıkarılmaları gerekebilir. Bu ameliyat sonrasında beslenme düzeni, yalnızca bademcik ameliyatı geçiren hastalardaki iyileşme sürecine benzer şekilde planlanabilir. Ancak geniz eti ameliyatı sonrasında burundan nefes alma, geniz bölgesindeki hassasiyet ve geçici ses değişiklikleri gibi durumlar da görülebilir.
Geniz eti ve bademcik ameliyatı sonrası beslenmede su tüketimi öncelikli olmalıdır. İlk günlerde soğuk su, yoğurt, muhallebi, puding ve yumuşak kıvamlı yiyecekler tercih edilebilir. Çocuğun yutkunma durumuna göre besin çeşitliliği artırılabilir. Çok sıcak, baharatlı, asitli ve sert yiyeceklerden uzak durulması boğazdaki rahatsızlığı azaltabilir. Geniz eti ameliyatından sonra bazı çocuklarda sıvı tüketirken burundan sıvı gelmesi veya sesin geçici olarak farklı duyulması görülebilir. Bu durum çoğunlukla iyileşme süreciyle birlikte düzelir. Bununla birlikte belirgin solunum güçlüğü, kanama veya sıvı alamama gibi şikâyetler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Çocukların beslenmesi sırasında zorlanmaması, yeterli sıvı aldığından emin olunması ve doktorun önerilerinin takip edilmesi önemlidir.
İlgili İçerik: Geniz eti
Bademcik Ameliyatı Sonrası Tam İyileşme
Bademcik ameliyatı sonrası tam iyileşme süresi hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, ameliyat yöntemine ve yara iyileşme hızına göre değişebilir. Çoğu hastada günlük yaşam konforunun belirgin şekilde düzelmesi yaklaşık 10-14 gün içerisinde gerçekleşir. Ancak yara yüzeyinin tamamen iyileşmesi daha uzun sürebilir. İlk birkaç gün boğaz ağrısı ve yutkunma güçlüğü belirgin olabilir. Ameliyattan sonraki üçüncü ve yedinci günler arasında ağrının artması, bazı hastalarda kulağa vuran ağrı ve ağız kokusu görülmesi mümkündür. Bu şikâyetler her zaman bir komplikasyon anlamına gelmez. İyileşme ilerledikçe ağrı azalır, beslenme kolaylaşır ve hasta normal günlük aktivitelerine kademeli olarak dönebilir.
Tam iyileşme döneminde yeterli sıvı tüketilmesi, dengeli beslenilmesi ve doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanılması önem taşır. Özellikle ilk iki hafta ağır egzersiz, yoğun fiziksel aktivite ve spor gibi kanama riskini artırabilecek faaliyetlerden uzak durulmalıdır. Okula veya işe dönüş zamanı kişinin iyileşme durumuna göre belirlenmelidir. Çocukların genellikle 10-14 gün kadar evde dinlenmesi gerekebilir. Yetişkinlerde de çalışma koşullarına ve iyileşme hızına göre benzer bir dinlenme süresi önerilebilir. Ameliyat bölgesindeki beyaz tabaka zamanla kaybolur ve boğaz dokusu normal görünümüne döner. Bademcik ameliyatı sonrası iyileşme belirtileri arasında ağrının giderek azalması, beyaz tabakanın küçülmesi, beslenmenin kolaylaşması ve genel durumun düzelmesi yer alır. Ancak ağızdan kan gelmesi, nefes almada güçlük, yüksek ateş veya şiddetli sıvı kaybı belirtileri ortaya çıkarsa kontrol randevusu beklenmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Bademcik Ameliyatı Sonrası Neden Dondurma Yenir?
Bademcik ameliyatı sonrasında dondurma tüketilmesinin temel nedeni soğuk besinlerin boğaz bölgesinde geçici rahatlama sağlayabilmesidir. Ameliyat sonrasında boğaz dokusu hassaslaşır ve yutkunma sırasında ağrı meydana gelebilir. Soğuk yiyecekler bölgedeki rahatsızlık hissini hafifletebilir, hastanın daha rahat beslenmesine yardımcı olabilir. Dondurmanın yumuşak kıvamlı olması da çiğneme gereksinimini azaltarak yutmayı kolaylaştırabilir. Özellikle ameliyat sonrasında iştahsızlık yaşayan çocuklarda dondurma, enerji alımına katkıda bulunan ve tüketilmesi kolay bir seçenek olabilir. Bununla birlikte dondurma tüketimi zorunlu değildir ve iyileşmenin yalnızca dondurma yenilerek hızlanacağı düşünülmemelidir.
Dondurma tercih edilirken sade, meyve parçacığı veya sert çikolata içermeyen, kolay tüketilebilen çeşitler seçilebilir. Çok sert, donmuş ve yoğun parçacıklı ürünler boğazı rahatsız edebilir. Ayrıca hastanın süt ürünlerine karşı hassasiyeti veya doktor tarafından belirlenmiş özel bir beslenme kısıtlaması varsa buna dikkat edilmelidir. Dondurma tüketimi su içmenin yerine geçmez. Ameliyat sonrasında asıl önemli olan yeterli sıvı alınması ve dengeli beslenmenin sürdürülmesidir. Bazı hastalarda soğuk besinler rahatlatıcı olurken bazı hastalar oda sıcaklığındaki yiyecekleri daha kolay tüketebilir. Bu nedenle beslenme tercihi hastanın toleransına göre belirlenmelidir. Dondurma, ameliyat sonrası beslenme düzeninde kullanılabilecek seçeneklerden yalnızca biridir.
Bademcik Ameliyatı Sonrası Beslenme Hakkında Merak Edilenler
Bademcik ameliyatı sonrası ne zaman yemek yenir?
Bademcik ameliyatından sonra hastanın genel durumu ve yutkunma refleksi değerlendirildikten sonra beslenmeye başlanır. Genellikle anestezinin etkisi geçtikten ve sağlık ekibi uygun gördükten sonra su ve yumuşak kıvamlı besinler tüketilebilir. İlk günlerde yoğurt, muhallebi ve püre gibi kolay yutulabilen yiyecekler tercih edilebilir.
Bademcik ameliyatı sonrası ne yenir?
Ameliyat sonrasında yoğurt, puding, muhallebi, patates püresi, muz püresi, yumuşak yumurta ve uygun sıcaklıktaki çorbalar tüketilebilir. Bu besinler boğazı fazla zorlamadan enerji ve protein alınmasına yardımcı olur. Besinlerin kıvamı ve sıcaklığı hastanın yutkunma durumuna göre ayarlanmalıdır.
Bademcik ameliyatı sonrası dondurma yemek faydalı mıdır?
Dondurma, soğuk ve yumuşak kıvamı sayesinde ameliyat sonrasında boğazdaki ağrı hissini geçici olarak hafifletebilir. Özellikle çocukların besin tüketmesini kolaylaştırabilir. Ancak dondurma tüketmek zorunlu değildir ve tek başına iyileşmeyi hızlandırmaz.
Bademcik ameliyatı sonrası kaç gün sıvı beslenmek gerekir?
Her hastanın iyileşme süreci farklıdır. Genellikle ilk günlerde sıvı ve yumuşak kıvamlı besinler tercih edilir. Hastanın yutkunması rahatladıkça besin çeşitliliği artırılabilir. Uzun süre yalnızca sıvı tüketmek yerine doktorun önerdiği şekilde dengeli beslenmeye geçilmelidir.
Bademcik ameliyatı sonrası hangi yiyecekler yenmemelidir?
Cips, kraker, sert ekmek, kuruyemiş, patlamış mısır ve kızarmış yiyecekler gibi sert veya keskin kenarlı besinlerden uzak durulmalıdır. Ayrıca acı, baharatlı, çok sıcak ve asitli yiyecekler boğazda tahrişe neden olabilir. Bu besinlerin yeniden tüketilme zamanı doktorun önerisine göre belirlenmelidir.
Bademcik ameliyatı sonrası boğazda beyazlık olması normal midir?
Evet. Ameliyat sonrasında bademciklerin çıkarıldığı bölgede beyaz veya sarımsı bir tabaka oluşması genellikle normal yara iyileşmesinin bir parçasıdır. Bu tabaka tek başına enfeksiyon belirtisi değildir. Ancak yüksek ateş, giderek kötüleşen ağrı veya genel durum bozukluğu varsa doktor değerlendirmesi gerekir.
Bademcik ameliyatı sonrası kanama ne zaman görülür?
Kanama ameliyattan sonraki ilk saatlerde ortaya çıkabileceği gibi iyileşmenin ilerleyen günlerinde de görülebilir. Özellikle ameliyat sonrası ilk iki hafta dikkatli olunmalıdır. Ağızdan veya burundan taze kırmızı kan gelmesi, kanlı kusma ya da pıhtı görülmesi durumunda kanama az olsa bile acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Bademcik ameliyatı sonrası enfeksiyon belirtileri nelerdir?
Yüksek ateş, giderek artan boğaz ağrısı, belirgin halsizlik, genel durum bozukluğu ve sıvı tüketememe değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Bununla birlikte ameliyat bölgesindeki beyaz tabaka ve ağız kokusu iyileşme sürecinde de görülebilir. Enfeksiyon şüphesinde doktor kontrolü önemlidir.
Bademcik ameliyatı sonrası iyileşme belirtileri nelerdir?
Boğaz ağrısının günden güne azalması, yutkunmanın ve beslenmenin kolaylaşması, ameliyat bölgesindeki beyaz tabakanın küçülerek kaybolması ve genel durumun düzelmesi iyileşmenin olumlu ilerlediğini gösterir. Üçüncü ve yedinci günler arasında ağrının geçici olarak artması ise beklenen bir durumdur.
Bademcik ameliyatı sonrası tam iyileşme kaç gün sürer?
Bademcik ameliyatından sonra iyileşme çoğu hastada yaklaşık 10-14 gün içerisinde belirgin hale gelir. Ancak yara yüzeyinin tamamen iyileşmesi kişiden kişiye değişebilir. Bu süreçte boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü ve kulağa vuran ağrı görülebilir. Fiziksel aktivitelere dönüş doktorun önerisine göre planlanmalıdır.
Geniz eti ve bademcik ameliyatı sonrası beslenme farklı mıdır?
Geniz eti ve bademcik ameliyatı aynı seansta yapıldığında beslenme önerileri büyük ölçüde benzerdir. İlk günlerde su, yoğurt, muhallebi ve yumuşak kıvamlı yiyecekler tercih edilebilir. Sert, baharatlı ve çok sıcak besinlerden uzak durulması gerekir. Çocuğun yeterli sıvı tüketmesi ve doktorun önerilerine uygun beslenmesi iyileşme açısından önemlidir.
Yayın tarihi: 21.Kasım.2026
"Bu içeriğin geliştirilmesinde Aktıp Hastanesi uzman hekimleri katkı sağlamıştır. Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz."
Editör:
Mirlan Karabukaev
Mail:
info@aktip.com.tr